Doorn, Driebergsestraatweg

Iets buiten de kern van Doorn, langs de weg naar Driebergen, is in 2016 en 2017 archeologisch onderzoek uitgevoerd waarbij een verassend grote verscheidenheid aan vondsten is gedaan. De oudste bewoning op het terrein dateert al uit de ijzertijd. Hoewel er maar een randje van de boerennederzetting en een stukje van de akkers uit die tijd is teruggevonden hebben een aantal kuilen toch een vrij grote hoeveelheden aardewerk opgeleverd. De bewoning begon op zijn vroegst rond 800 v. Chr. en liep door tot ongeveer 250 v. Chr., en misschien zelfs tot in de vroeg Romeinse tijd, rond het begin van de jaartelling. De bewoners leefden van akkerbouw en veeteelt.

Daarna is het een tijdje stil, tot in de late 12^e eeuw er weer mensen komen wonen. Ook nu zijn het boeren die leven van akkerbouw en veeteelt. Deze periode van gebruik heeft waarschijnlijk kort geduurd, tot ergens aan het begin van de 13^e eeuw, maar in de 14^e eeuw moeten er in de omgeving alweer nieuwe bewoners zijn neergestreken. Uit die tijd zijn namelijk resten van hooimijten, kuilen en een waterkuil gevonden, maar niet een woning. Die zal ergens in de buurt gestaan hebben, buiten het opgegraven gebied, of het stond op stiepen waardoor er geen archeologische resten van bewaard zijn. Wederom leefden de bewoners van akkerbouw en veeteelt. De vondsten wijzen erop dat zuivelbereiding een belangrijk onderdeel was van de activiteiten op het erf.

In één van de kuilen die bij het 14^e-eeuwse erf hoort is een bijzondere vondst gedaan. In de kuil werden namelijk allerlei stukken hout gevonden die onderdeel blijken te zijn van een hondentredmolen. Zoals de naam doet vermoeden gaat het om een door een hond aangedreven tredmolen. Omdat er ook resten van een karnton zijn gevonden tussen het hout is de molen waarschijnlijk gebruikt om van melk boter te karnen. Tot nu toe is dit het enige archeologisch bekende voorbeeld. Een aantal delen van de hondentredmolen en een 3D-reconstructie van hoe hij eruit gezien heeft is te bekijken in de Oudheidkamer in Doorn.

Na de 15^e eeuw is het weer een tijdje stil. Uit historische bronnen is bekend dat het terrein vanaf een bepaald moment onderdeel was van een boerenhofstede. Die hofstede is in 1830 gekocht door de eigenaar van kasteel Sterkenburg om er een landhuis te laten bouwen. In 1905 is het landhuis aangekocht door graaf Willem van Hogendorp die het vervolgens liet verbouwen. Een aantal vondsten uit de opgraving heeft waarschijnlijk te maken met die periode. Onder het vaatwerk bevinden zich stukken die passen bij een welgesteld huishouden uit het begin van de 20^e eeuw.

Bron: Buikema, T., 2020: Driebergsestraatweg. Proefsleuvenonderzoek (IVO-P), opgraving en archeologische begeleiding, BAAC-rapport A-16.0129/A-17.0066, ’s-Hertogenbosch.